Ανώτερον Βασιλικού Παράσημου «Δια τας ενδόξους σελίδας τας οποίας ΧΡΥΣΟΙΣ ΓΡΑΜΜΑΣΙ εχαράξατε εις την στρατιωτικήν ιστορίαν της Πατρίδος»

Με την ευκαιρία του εορτασμού της 25^ης Μαρτίου 1821 θα προσπαθήσω συνοπτικά να σας δώσω μια εικόνα μόνο, της προσφοράς των Σουλιωτών και κυρίως της οικογενείας των Δαγκλαίων, τόσο στην εξέγερση του 21 όσο και στους μετέπειτα αγώνες κυρίως του Α΄ και Β΄ Βαλκανικού Πολέμου.

Τελευταίος σημαντικός άνδρας της οικογενείας υπήρξεν ο Στρατηγός Παναγιώτης Γεωργίου Δαγκλής. Η ιστορία της οικογένειας, Φάρας, όπως την έλεγαν, αρχίζει να γράφεται από το 1750 περίπου και ήταν μετά από τους Μποτσαραίους και Τζαβελαίους η πιο μεγάλη, η προσφορά της στον Αγώνα των Σουλιωτών κατά του Αλή Πασά σημαντική. Τα όσα στοιχεία θα αναφέρω και τις φωτογραφίες, βρήκα στο Βιβλίο που εκδόθηκε το 1965 με επιμέλεια του Ξ. Λευκοπαρίδη με τίτλο το «Αρχείον του Στρατηγού Παναγιώτη Δαγκλή» αλλά και από ιστορικά κείμενα από τους Γεώργιο Βεντήρη, Σπύρο Μελά, Ημερολόγιο Ιωάννη Μεταξά και άλλους.

Μετά το χαλασμό του Σουλίου το 1822, η οικογένεια μαζί με τους επιζήσαντες Σουλιώτες πέρασαν στην Κέρκυρα, την Κεφαλλονιά και από εκεί στο Μεσολόγγι.

Στη διάρκεια της πολιορκίας πολέμησαν ηρωικά και χάθηκαν πολλοί κατά την έξοδο. Από τους στενούς συγγενείς του Παναγιώτη Δαγκλή σκοτώθηκαν τρεις. Ο παππούς του Παναγιώτη, Γιώτης Δαγκλής, οπλαρχηγός, μαζί με άλλους συγγενείς του εντάχθηκαν στο στρατό του Καραϊσκάκη και έδωσαν μαζί του σημαντικές μάχες, όπως στην Αράχωβα και στο Φάληρο, όπου ως γνωστόν πληγώθηκε και πέθανε ο Καραϊσκάκης. Ο Γιώτης Δαγκλής σκοτώθηκε στη μάχη της Τενέδου, το 1829 και άφησε τρεις γιους μεταξύ των οποίων και τον πατέρα του Παναγιώτη, τον Γεώργιο Δαγκλή.

Ο Γεώργιος Δαγκλής άρχισε τη στρατιωτική του πορεία, από Εκατόνταρχος, Λοχαγός της Φάλαγγας και Ταγματάρχης του Τακτικού Ελληνικού Στρατού. Η τότε κυβέρνηση του ανέθεσε την καταδίωξη των Ληστών στην Ανατολική Ρούμελη, την οποία και επεράτωσε με επιτυχία.

Το 1834 η οικογένεια Δαγκλαίων μαζί με 300 άλλες οικογένειες Σουλιωτών, μεταξύ των οποίων και οι πρόγονοί μου, εγκαταστάθηκαν στο Αγρίνιο, οι Μποτσαραίοι και Τζαβελαίοι εγκαταστάθηκαν στη Ναύπακτο.

Ο Παναγιώτης γεννήθηκε στην Αταλάντη το 1853 και μεγάλωσε στη Στυλίδα, αποτέλεσμα των συχνών μετακινήσεων λόγω των στρατιωτικών υποχρεώσεων του πατέρα του.

Στο Αγρίνιο έφτασε 9 χρόνων, όπου καταστάλαξε οριστικά πλέον ο Γεώργιος Δαγκλής και η οικογένειά του. Εκεί τελείωσε το Δημοτικό και το Γυμνάσιο και ακολουθώντας την παράδοση της οικογένειας κατέληξε στην Σχολή Ευελπίδων από όπου τελείωσε με το βαθμό Άριστα. Το 1896 βρίσκεται τοποθετημένος να υπηρετεί στο Αγρίνιο, τη χρονιά αυτή ο πατέρας του Αντιστράτηγος πλέον και αφού καμάρωσε τον Παναγιώτη, μοναδικό του αγόρι, Ταγματάρχη αφήνει την τελευταία του πνοή.

Ο Παναγιώτης, μετά το Αγρίνιο βρίσκεται στην Αμφιλοχία και από εκεί στην Άρτα, στον πόλεμο του 1897. Με διοικητή τον Αγρινιώτη και Σουλιώτη αντιστράτηγο Δημήτριο Μπαϊρακτάρη, το γνωστό Φρούραρχο των Αθηνών, επέτυχαν την μοναδική νίκη του πολέμου εκείνου, στο Γρίμβοβο, έξω από την Άρτα.

Η εξέλιξή του υπήρξε ραγδαία, καθηγητής του Πρίγκιπα Ανδρέα, Δ/ντής στην Σχολή Ευελπίδων, Αρχηγός, Φρούραρχος, της Χωροφυλακής στην Αθήνα.

Μετά το θάνατο του Παύλου Μελά αναλαμβάνει την Αρχηγία και το συντονισμό του Μακεδονικού Αγώνα με το ψευδώνυμο «Παρμενίων».

Το ίδιο διάστημα εφευρίσκει το λυόμενο ορειβατικό πυροβόλο των 75 χιλ., είχε την ευκολία να μεταφέρεται σε τρία τεμάχια πάνω σε μουλάρια και σε δυσπρόσιτα ορεινά μέρη, η συναρμολόγηση γινόταν σε μόλις 1,5 πρώτο λεπτό, ήταν ευθύβολο και ακριβές και επετύγχανε 20 βολές ανά ένα πρώτο λεπτό. Την κατασκευή του ανέλαβε η Γαλλική Εταιρεία Σνάιντερ και δόθηκε η φίρμα Σνάιντερ - Δαγκλής. Έγινε παγκοσμίως γνωστός, αφού χώρες όπως η Ρωσία, η Βολιβία και άλλες χώρες αγόρασαν αυτό το όπλο.

Ο Ελληνικός στρατός εξόπλισε 9 πυροβολαρχίες από 4 τεμάχια. Δηλαδή σύνολο 36 κανόνια που έπαιξαν αποφασιστικό ρόλο στις μετέπειτα μάχες.

Με αρχηγό του Γενικού Επιτελείου τον Δαγκλή και Αρχιστράτηγο τον διάδοχο Κων/νο, τον οποίο ο Βενιζέλος επανέφερε στον στράτευμα, την 5^ην Οκτωβρίου 1912 άρχισε ο Αγώνας εναντίον των Τούρκων για την πραγμάτωση της Μεγάλης ΙΔΕΑΣ. Μέσα σε δυσμενείς καιρικές συνθήκες, η Νικηφόρα πορεία του Ελληνικού Στρατού ήταν δύσκολη και πολυαίμακτη, στην Ελασσόνα, Σαραντάπορο, Κοζάνη, Βέροια και τα Γιαννιτσά, προπύργιο και ιερή πόλη των Τούρκων.

Η μάχη των Γιαννιτσών ήταν σκληρή, ο Γεώργιος Βεντήρης στο ιστορικό του Βιβλίο «η ΕΛΛΑΣ το 1910-1920» γράφει γι' αυτή. «Η μάχη διήρκεσεν σφοδρά όλον το απόγευμα της 19 και το πρωί της 20 Οκτωβρίου. Κατά την κρίσιμον στιγμήν ο Επιτελάρχης Παναγιώτης Δαγκλής οδήγησεν έφιππος την 6^ην Μεραρχία εις το άκρον αριστερόν και επέτυχεν να υπερφαλαγγίσει την αντέχουσαν Τουρκικήν Παράταξιν, οι Τούρκοι έφευγαν ατάκτως».

Ο δρόμος για την Θεσσαλονίκη ήταν ανοικτός. Ο Κων/νος όμως ήταν αποφασισμένος να βαδίσει προς Βορράν για το Μοναστήριον και άφησε χωρίς καταδίωξη τους Τούρκους, που ανατίναξαν τη Γέφυρα του Αξιού και ανασυντάχθησαν προ της Θεσσαλονίκης.

Οι Βούλγαροι έφταναν ολοταχώς στη Θεσσαλονίκη, τότε αναγκάστηκε ο Βενιζέλος να στείλει στον Κων/νο τον γνωστό τηλεγράφημα σε «Διατάσσω». Ο Ελληνικός Στρατός πέρασε δύσκολα τον Αξιό με πρόχειρη γέφυρα και έφτασε και αυτός προ των Πυλών της Θεσσαλονίκης. Ο Ταξίμ Πασάς προς της ολικής καταστροφής του Τουρκικού Στρατού, προτίμησε την παράδοση της πόλης στους Έλληνες. Η είσοδος του Ελληνικού Στρατού με επικεφαλής τον Κων/νο και στο πλάι του τον Παναγιώτη Δαγκλή χαιρετίστηκε με ακράτητο ενθουσιασμό από τους σκλαβωμένους τόσους αιώνες Έλληνες.

Είναι γνωστό με τι μπαμπεσιά οι Βούλγαροι εισήλθαν και αυτοί στη Θεσσαλονίκη και τι μάχες δόθηκαν το 1914 για να τους διώξουμε. Ο αγώνας μετά τη Θεσσαλονίκη συνεχίστηκε για την απελευθέρωση των Ιωαννίνων.

Τρεις σχεδόν μήνες ο Κρητικός Αντιστράτηγος Κων. Σαπουτζάκης πολιορκούσε τα οχυρά του Μπιζανίου, μέσα σε ένα φοβερό χειμώνα. Οι επιθέσεις σκληρές και πολυαίμακτες, οι Εύζωνοι πολεμούσαν όρθιοι με τον κίνδυνο του εύκολου στόχου, γιατί όπως μου διηγήθηκε ο παππούς μου από τη μάνα μου, από την υγρασία και τη βρώμα είχαν πετάξει τις σκελέες τους και ντρέπονταν στον πρυνηδόν να μη φανεί ο πισινός τους!

Χρειάστηκε να επιστρέψει ο Βενιζέλος με τον Δαγκλή από το Λονδίνο που γίνονταν η γνωστή διάσκεψη Ειρήνης και να πάνε επί τόπου. Σε λίγες μέρες καταστρώθηκε το σχέδιο επίθεσης, ενώ λίγο πριν είχε φτάσει και ο Κων/νος με μια Μεραρχία από τη Θεσσαλονίκη, και αποφασίστηκε γενική επίθεση την 20^ην προς 21^ην Φεβρουαρίου 1913. Είκοσι τέσσερα (24) κανόνια Σνάιντερ-Δαγκλή του ορειβατικού πυροβολικού βρέθηκαν κάτω από την μύτη των Τούρκων.

Το βράδυ της 20^ης  Φεβρουαρίου άναψε ο τόπος και όπως γράφει ο Μεταξάς στο ημερολόγιό του, είκοσι τέσσερις χιλιάδες (24000) οβίδες έκαναν σκόνη τα οχυρά του Μπιζανίου, τα κανόνια του οποίου εσίγησαν και οι Τούρκοι τράβηξαν για Γιάννενα.

Ο συνταγματάρχης Βελισσάριος από δυτικά το πρωί της 21^ης  Φεβρουαρίου έφτασε στις συνοικίες της Πόλης και απέκοψε την τηλεφωνική επικοινωνία.  

Ο Εσσάτ πασάς προ του ολέθρου, παραδίδει την πόλη και ο ελληνικός στρατός εισέρχεται με επικεφαλής τον Κωνσταντίνο και Δαγκλή για την παρέλαση και την δοξολογία στη Μητρόπολη των Ιωαννίνων.  

Έπειτα από την γνωστή δολοφονία του Γεωργίου Α', του πατέρα του Κωνσταντίνου, ο μέχρι τότε διάδοχος στέφεται ο βασιλεύς των Ελλήνων.

Είναι γεγονός ότι η προσφορά και η δράση του Δαγκλή επισκιάστηκε από τη φήμη που καλλιεργήθηκε στο λαό ως Στρατηλάτη και νικητή Κωνσταντίνο.  Εκείνος όμως γνώριζε την πραγματική αξία του Δαγκλή.

Έτσι στις 21 Μαΐου ο Δαγκλής έλαβε από τον βασιλέα πλέον Κωνσταντίνο το εξής τηλεγράφημα «Επί τη σημερινή εορτή μου, επιθυμώ να δώσω ημίν δείγμα της ευαρέσκειάς μου και δι' υμών εις το στράτευμα το οποίον τόσον επιτυχώς και ανδρείως εδιοικήσατε κατά το διάστημα του πολέμου, απονέμω υμίν τον ανώτερον Ταξιάρχη του Βασιλικού μου τάγματος του Σωτήρος.   Η απονομή του υψηλού τούτου παράσημου εξωτερικεύει τον θαυμασμό του έθνους για τας ενδόξους σελίδας τας οποίας ΧΡΥΣΟΙΣ ΓΡΑΜΜΑΣΙ εχάραξατε  και εις την στρατιωτικήν ιστορίαν της πατρίδος, εφ΄ώ εκφράζω ημίν τας βασιλικάς μου ευχαριστίας!  Τα διάσημα θέλουσιν αποσταλεί υμίν εξ Αθηνών. Κωνσταντίνος Α'».

Η εφημερίδα Εστία στις 24 Μαΐου γράφει:

«Τηλεγράφημα όπως αυτό που συνοδεύει το παράσημον, ίσον τουλάχιστον εις σημασίαν προς το παράσημον, δεν ημπορεί να καυχηθεί ότι έχει άλλος Έλλην»!

Παρά ταύτα ο Παναγιώτης Δαγκλής ήταν σεμνός και μετριόφρων. Όταν ο επίσκοπος Δωδώνης συνέστησε Ερανική Επιτροπή για να στήσουν την προτομή του, ο Δαγκλής τον ευχαρίστησε μεν, αλλά του απαγόρευσε να συνεχίσει την προσπάθειά του.

Την οφειλόμενη αυτή τιμή εκπλήρωσε το 1950 ο Ελληνικός Στρατός με την προτομή του στο Μνημείο του τότε στρατηγείου στου Έμιν Αγά έξω από το Τέροβο.     

Στις εκλογές τις 31 Μαΐου του 1915 εκλέγεται βουλευτής Ιωαννίνων με προσωπικό θρίαμβο, όταν ηγούμενος των 8 υποψηφίων εκλέγει τους 7 και στην κυβέρνηση υπό τον Βενιζέλο αναλαμβάνει το υπουργείο των Στρατιωτικών.

Ο Α' παγκόσμιος πόλεμος που είχε αρχίσει το 1914 χτυπούσε την πόρτα της Ελλάδος. Η δήθεν ουδετερότης του Κωνσταντίνου με την απροκάλυπτη φιλογερμανική πολιτική του, ευνοούσε τους Βουλγάρους, συμμάχους των Γερμανών, να καταλαμβάνουν τα οχυρά του Ρούπελ και πόλεις και χωριά σε όλη την Ανατολική Μακεδονία χωρίς καμία αντίσταση.

Επίσης καταλαμβάνουν την Καβάλα, και 10.000 Ελλήνων στρατιωτών υπό τον Χατζόπουλο παραδίδονται και στέλνονται αιχμάλωτοι στο  Γκαίρλιτς της Γερμανίας. 

Η Θεσσαλονίκη κινδυνεύει και πάλι από τους Βουλγάρους, οι σύμμαχοι Γάλλοι, Άγγλοι της Αντάτ είναι δυσαρεστημένοι με τον Κωνσταντίνο. Ό,τι κερδίθηκε με τόσο αίμα κινδυνεύει να χαθεί.

Ο Βενιζέλος παίρνει τη μεγάλη απόφαση, επαναστατεί εναντίον του Κωνσταντίνου και με την τριανδρία, Βενιζέλου - Κουντουριώτη - Δαγκλή, συγκροτεί την κυβέρνηση της Θεσσαλονίκης. Ο διχασμός άρχισε. Ο Δαγκλής αναλαμβάνει αρχιστράτηγος του ελληνικού στρατού. Με μεγάλη προσπάθεια και με βάση τους μαχητές της Εθνικής άμυνας ανασυγκροτεί δέκα μεραρχίες, με πρωτοπόρες τη μεραρχία Αρχιπελάγους,  Κρήτης και Σερρών.  

Είναι πασίγνωστη η πιο μεγάλη μάχη που έδωσε ο ελληνικός στρατός στο πλευρό των συμμάχων, στο απόρθητο μέχρι τότε  οχυρό των Βουλγάρων στο Σκρα ντί Λεγκεν.

Η νίκη αυτή προκάλεσε τον θαυμασμό των συμμάχων και εδραίωσε την εμπιστοσύνη τους στις ικανότητες και τη μαχητικότητα των Ελλήνων. Την μάχη αυτή ο Δαγκλής την πλήρωσε ακριβά, αφού ο ανεψιός του από την αδερφή του, ο Αγρινιώτης ταγματάρχης Βασίλειος  Παπαγιάννης, έπεσε ηγούμενος του Συντάγματός του.

Ο Δήμος Αξιούπολης στην οποία ανήκει το χωρίον σήμερα Σκρά ανήγηρεν προς τιμήν των πεσόντων της μάχης εκείνης εντυπωσιακό μνημείον και ευμεγέθη προτομή του ήρωα Βασίλη Παπαγιάννη, και έδωσε το όνομά του σε κεντρική πλατεία της πόλης. Στις 17 Μαΐου κάθε χρόνο τελούνται εκδηλώσεις μνήμης προς τιμήν των πεσόντων. 

Μετά τον Σκρά ακολούθησαν και άλλες σκληρές μάχες, όπως της Δοϊράνης, των Σερρών κ.λ.π. Στις 30 Σεπτεμβρίου 1918 οι Βούλγαροι παραδόθηκαν, την επόμενη μέρα έγινε σύσκεψη των στρατηγών των συμμάχων για την τύχη της Θεσσαλονίκης και της Ανατολικής Μακεδονίας. Στις διαπραγματεύσεις αυτές οι στρατηγοί απέφυγαν τον Βενιζέλο και κάλεσαν τον Δαγκλή. Ο Βενιζέλος ευρισκόμενος και αυτός στη Θεσσαλονίκη ξενύχτησε στο σπίτι που έμενε ο Δαγκλής.

Ο Δαγκλής γύρισε χαρούμενος και συγκινημένος, οι σύμμαχοι δέχτηκαν τις ελληνικές θέσεις, και η Ανατολική Μακεδονία εκκενώθηκε από τους Βουλγάρους. 

Σε εκείνη τη διάσκεψη ο Δαγκλής πέτυχε μια ακόμη νίκη, οι σύμμαχοι παρ' ότι απαγόρευσαν στον ελληνικό στρατό να εισέλθει στη Βουλγαρία δέχθηκαν να αποσταλεί στρατιωτικό τμήμα στη Σόφια!

Στην πρώτη αποστολή συμμετείχε και ο πατέρας, σαν συμπατριώτης, και έμπιστος του Δαγκλή.

Το 1920 ο Βενιζέλος χάνει τις εκλογές και φεύγει αυτοεξόριστος στο Παρίσι, ο Δαγκλής αναλαμβάνει την ηγεσία του κόμματος των Φιλελευθέρων, σαν πρόεδρος της διοικούσας επιτροπής. Ο Κωνστα-ντίνος επανέρχεται,  η Μικρασιατική εκστρατεία σε εξέλιξη, οι σύμμαχοι αξιώνουν την παραίτηση του βασιλιά, εκείνος επιμένει στη διατήρηση του θρόνου του, οι σύμμαχοι μας εγκαταλείπουν, η καταστροφή επέρχεται το 1922. Ο Πλαστήρας επαναστατεί, ο Κωνσταντίνος φυγαδεύεται και πεθαίνει στην Ιταλία. Συλλαμβάνονται ως υπεύθυνοι και καταδικάζονται οι γνωστοί εξ.  Ο Δαγκλής παρακαλεί τον Πλαστήρα για τη σωτηρία τους, ο Θεόδωρος Πάγκαλος επισπεύδει και η εκτέλεση γίνεται το πρωί, στις 15 Νοεμβρίου 1922.

Στις εκλογές του 16/12/1923 υπό την ηγεσία του Δαγκλή κερδίζει τις εκλογές το κόμμα των Φιλελευθέρων, ο αντιβασιλεύς ναύαρχος Κουντουριώτης του αναθέτει το σχηματισμό κυβέρνησης, ο βουλευτής του κόμματος Γεώργιος Καφαντάρης αντιδρά,  και ο Δαγκλής άπραγος καταθέτει την εντολή. Η συμπεριφορά του Καφαντάρη τον πικραίνει πολύ και επιβαρύνει την κλονισμένη υγεία του και ο κύκλος της ζωής του κλείνει στις 9 Μαρτίου του 1924.  

Η δράση και η προφορά του επισκιάστηκε από τη μορφή του Βενιζέλου, υπήρξε όμως ο στυλοβάτης του, το δεξί του χέρι, συναγωνιστής στις δύσκολες στιγμές του. Ήταν πράγματι ο ΣΥΝΔΗΜΙΟΥΡΓΟΣ της σημερινής σε έκταση Ελλάδος.

Ο Δήμος Τριανδρίας, στον προ του Δημαρχείου χώρο έστησε τις προτομές των τριών ανδρών, βρήκα δε στην ιστορία της πόλης το εξής δίστιχο.

Βενιζέλος Κουντουριώτης και ο Δαγκλής

Δόξα νά χουνε και οι τρεις.

Αυτά τα λίγα ας είναι ελάχιστος φόρος τιμής στον Αγρινιώτη και Σουλιώτη πανάξιο στρατηγό Παναγιώτη Γεωργίου Δαγκλή. 

Σας ευχαριστώ για την παρουσία σας, όπως και τον Πρόεδρο και το Συμβούλιο, που μου έδωσαν την ευκαιρία αυτή.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ. Π. ΖΗΣΗΣ

Σημείωση: η ομιλία έγινε στην Ένωση Ρουμελιωτών Βορείου Ελλάδος (ΕΡΒΕ) στη Θεσσαλονίκη την 20^ην Μαρτίου για τον εορτασμόν της 25^ης Μαρτίου 1821.