Μετρητής









![]() | Σήμερα | 16395 |
![]() | Χθές | 14715 |
![]() | All | 13667224 |
| Η ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΧΩΡΙΣ ΜΑΣΚΑ... |
|
Η νέα ιμπεριαλιστική τάξη πραγμάτων Η νέα ιμπεριαλιστική τάξη και η προώθηση των συμφερόντων των κυρίαρχων οικονομικών ιδρυμάτων μέσω νεοφιλελεύθερων πολιτικών έχουν βαθιές συνέπειες στη δημοκρατία και στην κοινωνία. Σε δομικό επίπεδο, σι εξωτερικοί και μη αιρετοί αξιωματούχοι παίζουν αποφασιστικό ρόλο στη διαμόρφωση μικρό-και μακροοικονομικών αποφάσεων που επηρεάζουν τις βασικές δομές της οικονομίας και το βιοτικό επίπεδο των λαών. Σήμερα, σε πολλά μέρη στον κόσμο, αξιωματούχοι που διορίζονται από το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ στην Παγκόσμια Τράπεζα και στο ΔΝΤ παίρνουν αποφάσεις, παρακάμπτοντας το εκλογικό σύστημα, για τα επίπεδα των κυβερνητικών δαπανών, τις σχέσεις ιδιοκτησίας (ιδιωτική κατά δημόσιας ιδιοκτησίας), τις αναπτυξιακές στρατηγικές (εξαγωγικές ή εγχώριες αγορές) και για πολλούς άλλους σημαντικούς τομείς της κοινωνίας. Αυτοί οι εξωτερικοί πολιτικοί παράγοντες ανταποκρίνονται στις επιταγές των κυβερνήσεων και των πολυεθνικών των χωρών τους. Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι εγχώριες πολιτικές ελίτ εφαρμόζουν αρνητικές μακροοικονομικές πολιτικές χωρίς τη λαϊκή εντολή του εκλογικού σώματος ή ακόμα και της εκλεγμένης νομοθετικής εξουσίας. Ο αλαζονικός τρόπος λήψης των πολιτικών αποφάσεων από αυτούς τους εξωτερικούς αντιπροσώπους της εξουσίας των πολυεθνικών μεταβάλλει καθοριστικά τη φύση των εκλογικών πολιτικών συστημάτων. Εάν ως απολυταρχισμός ορίζεται το σύστημα διακυβέρνησης όπου οι αποφάσεις παίρνονται χωρίς δημόσια διαβούλευση και ευθύνη, τότε σίγουρα η αυξανόμενη επιρροή και δύναμη των μη εκλεγμένων αξιωματούχων των διεθνών οικονομικών ιδρυμάτων αποτελεί βασικό πυλώνα του συστήματος αυτού. Ωστόσο, η επιρροή των μη εκλεγμένων οικονομικών εξωτερικών δρώντων είναι μόνο η μία πλευρά της ανόδου του απολυταρχισμού - αν και πολύ σημαντική. Η ανάπτυξη του NATO, με την κεντρική δομή της εξουσίας του να διοικείται από στρατιωτικούς αξιωματούχους των ΗΠΑ, και το γεγονός ότι ο όλο και μεγαλύτερος ρόλος του στον καθορισμό των εθνικών συνόρων έχει οδηγήσει στην ανάπτυξη του μέχρι την Κεντρική Ευρώπη είναι, για παράδειγμα, μια άλλη πλευρά του νέου απολυταρχισμού. Η επανα-δορυφοροποίηση της Ανατολικής Ευρώπης μέσω της διοίκησης του NATO επισημαίνει έντονα ότι οι άλλοτε υπέρμαχοι της εθνικής ανεξαρτησίας έχουν γίνει σήμερα πρόθυμοι ακόλουθοι της ηγεμονικής φιλοδοξίας των ΗΠΑ. Βέβαια, η μορφή του νέου απολυταρχισμού είναι διαφορετική από εκείνη των παλαιότερων καταπιεστικών καθεστώτων. Στο παρελθόν, ο απολυταρχισμός είχε στρατιωτικό «πρόσωπο» και αρνούνταν τις ατομικές ελευθερίες και την εκλογική διαδικασία. Ο νέος απολυταρχισμός είναι επί της ουσίας υβρίδιο: συνδυάζει τις εκλογικές διαδικασίες και τις ατομικές ελευθερίες με τις ελιτίστικες δομές λήψης αποφάσεων. Εκλογές γίνονται, αλλά δεν υπάρχει καμία αντιστοιχία ανάμεσα στη λαϊκή και σοσιαλδημοκρατική ρητορική κατά τη διάρκεια του προεκλογικού αγώνα και στη μετεκλογική διακυβέρνηση, κατά την οποία εφαρμόζονται σκληρά νεοφιλελεύθερα μέτρα και πολιτικές δομικής προσαρμογής. Η εσκεμμένη πολιτική εξαπάτηση θέτει υπό αμφισβήτηση τον «εκλογικό συναγωνισμό», όπου, υποτίθεται, σι εκλογείς έχουν πραγματική δυνατότητα επιλογής και τα μέσα για να επηρεάσουν την πολιτική διαδικασία. Η εφαρμογή εκτελεστικών διαταγμάτων για την προώθηση των νεοφιλελεύθερων μέτρων (ιδιωτικοποίησης, πολιτικών δομικής προσαρμογής κ.λπ.) προσιδιάζει κυρίως στον τρόπο διακυβέρνησης των παλιών απολυταρχικών καθεστώτων και όχι σε δημοκρατικές πρακτικές. Εξίσου σημαντικό σημείο είναι σι συνήθεις απειλές των πολυεθνικών για φυγή κεφαλαίων προκειμένου να ανασταλούν οι κοινωνικές μεταρρυθμίσεις. Επιπρόσθετα σ' αυτό, οι απειλές και από τα πολιτικά εκτελεστικά όργανα αποτελούν μια μορφή εκβιασμού που στερεί από τους εκλογείς και τους νομοθέτες τη δυνατότητα να συζητούν και περνάνε νόμους. Η χρήση τέτοιων τακτικών είναι, βεβαίως, αντιθετική στην αστική κουλτούρα, όπου όλοι οι κοινωνικοοικονομικοί φορείς αποδέχονται τους κανόνες του δημοκρατικού παιχνιδιού και είναι ελεύθεροι να συζητούν πολιτικές χωρίς κανενός είδους εξαναγκασμό. Η περίπτωση της παραίτησης του πρώην υπουργού Οικονομικών της Γερμανίας Όσκαρ Λα Φοντέν (Oskar La Fontaine) είναι διδακτική. Στην προσπάθεια του να επανορθώσει κάποιες δημοσιονομικές ανισότητες ήρθε αντιμέτωπος με την απειλή των γερμανικών εταιρειών ότι θα φύγουν από τη Γερμανία. Ο τότε πρωθυπουργός Σρέντερ (Schroeder) επενέβη με αποτέλεσμα να παραιτηθεί ο Λα Φοντέν και τα μέτρα κοινωνικής μεταρρύθμισης να ανακοπούν. Το εκλογικό σώμα, που είχε ψηφίσει υπέρ αυτών των μεταρρυθμίσεων, περιθωριοποιήθηκε και πέρασε η θέληση των εταιρειών και του κεφαλαίου. Η δημοκρατική διαδικασία στη Γερμανία θυσιάστηκε στο βωμό των απαιτήσεων της συγκεντρωτικής εξουσίας των εταιρειών. Ο νεο-απολυταρχισμός λοιπόν είναι ένα υβριδικό σύστημα που συνδυάζει τη λήψη αποφάσεων από μια ελίτ και εκλογικές διαδικασίες, εκλεγμένους νομοθέτες και μη εκλεγμένα κέντρα λήψης αποφάσεων από τις εταιρείες, προεκλογικές εκστρατείες και διατάγματα που υπονομεύουν την πολιτική κουλτούρα. Στο πλαίσιο αυτό, είναι σημαντικό να εξετάσουμε με κριτικό τρόπο την έννοια των πολιτικών δικαιωμάτων, τα οποία διακρίνουμε σε δύο κατηγορίες: «τυπικά» και «ουσιαστικά». Τα τυπικά πολιτικά δικαιώματα σχετίζονται με τα νομικά γνωρίσματα της ιδιότητας του πολίτη σύμφωνα με το γραπτό ή άγραφο σύνταγμα. Τα ουσιαστικά πολιτικά δικαιώματα αφορούν τη δυνατότητα των ατόμων να τα ασκούν στην πράξη μέσα από τη δημόσια αντιπαράθεση και τη λήψη πολιτικών αποφάσεων. Σήμερα όμως οι πολίτες στερούνται συστηματικά το δικαίωμα τους να συζητούν και να ψηφίζουν για τα πιο σημαντικά και ουσιαστικά θέματα που επηρεάζουν τη ζωή τους, συμπεριλαμβανομένων των ζητημάτων όπως σι κρατικές δαπάνες, η φορολογία, οι ιδιωτικοποιήσεις, τα προγράμματα λιτότητας και η παροχή επιδοτήσεων και διευκολύνσεων στις πολυεθνικές. Προκειμένου λοιπόν η ελίτ που υπερασπίζεται το φιλελεύθερο κράτος να συγκαλύψει το γεγονός ότι αρνείται στους πολίτες να ασκήσουν τα πολιτικά τους δικαιώματα εισήγαγε αφηρημένες και αόριστες έννοιες όπως «κοινωνία των πολιτών» και «παγκοσμιοποίηση». Ζούμε σε κοινωνίες ταξικές όπου οι κοινωνικο-οικονομικές ανισότητες σήμερα είναι πιο έντονες απ' ό,τι ήταν στις τρεις τελευταίες δεκαετίες του 20ου αιώνα. Η «κοινωνία των πολιτών» περικλείει δισεκατομμυριούχους επενδυτές και τραπεζίτες -οι οποίοι συσσωρεύουν περιουσίες εξαγοράζοντας, πουλώντας και κλείνοντας επιχειρήσεις και απολύοντας χιλιάδες εργαζομένους- αλλά και χαμηλόμισθους εργάτες που στερούνται βασικών εργασιακών δικαιωμάτων. Οι κοινωνικο-οικονομικές ανισότητες και οι σχέσεις εκμετάλλευσης μέσα στην «κοινωνία των πολιτών» ορίζουν πολύ ευδιάκριτες διαχωριστικές γραμμές όσον αφορά τα πολιτικά δικαιώματα και την πολιτική δράση. Για τα πλούσια διευθυντικά στελέχη των εταιρειών τα πολιτικά δικαιώματα έχουν να κάνουν με την επιρροή στη λήψη μακροοικονομικών αποφάσεων - για τους εργαζομένους τα πολιτικά δικαιώματα συνίστανται στο αν θα αποδεχτούν αυτές τις αποφάσεις ή θα αντισταθούν μέσα από ταξικούς αγώνες. Ο όρος «κοινωνία των πολιτών» είναι πολύ γενικός και συμπεριληπτικός για να αποτυπώσει τις διχαστικές οικονομικές πολιτικές που εκπορεύονται από μία τάξη εναντίον της άλλης. Η άσκηση των ουσιαστικών πολιτικών δικαιωμάτων συνδέεται άμεσα με μια ταξική πολιτική που αναγνωρίζει τις διακριτές και άνισες σχέσεις μέσα στην κοινωνία των πολιτών και τις διαπλεκόμενες σχέσεις των κυρίαρχων τάξεων της κοινωνίας των πολιτών με το κράτος. Τα ουσιαστικά πολιτικά δικαιώματα βρίσκονται σε βαθιά σύγκρουση με τις τακτικές εξαναγκασμού των πολυεθνικών. Οι εμφανείς και οι συγκαλυμμένες απειλές των πολυεθνικών για μεταφορά κεφαλαίων, για κλείσιμο εργοστασίων και απολύσεις εργαζομένων υπονομεύουν τον ελεύθερο διάλογο και τις δημοκρατικές νομοθετικές διαδικασίες. Από τη μια οι εταιρείες βάζουν το πιστόλι στον κρόταφο των εργαζομένων και από την άλλη οι νομοθέτες καθιστούν ιδιαίτερα δύσκολη την εφαρμογή δημοκρατικών πολιτικών. Η άσκηση των πολιτικών δικαιωμάτων είναι πραγματικά ουσιαστική και έγκυρη μόνο όταν οι πολίτες μπορούν να εκλέξουν τα κέντρα λήψης αποφάσεων χωρίς την επιρροή των εξωτερικών παραγόντων που εκπροσωπούν τις πολιτικές και οικονομικές ελίτ των ΗΠΑ και της Ευρώπης. Οι πολίτες δεν μπορούν να πραγματοποιήσουν ουσιαστικό διάλογο υπό τις απειλές και τους εκβιασμούς μιας ομάδας συμφερόντων. Για να υφίσταται πραγματική άσκηση των πολιτικών δικαιωμάτων, θα πρέπει οι προτιμήσεις και οι επιλογές του εκλογικού σώματος κατά την προεκλογική περίοδο να βρίσκονται σε άμεση αντιστοιχία με τις κυβερνητικές πολιτικές που τίθενται κατόπιν σε εφαρμογή. Οι σοσιαλδημοκράτες που απευθύνονται στο λαό πριν από τις εκλογές για να καταλήξουν στους κόλπους των πολυεθνικών μετεκλογικά δεν θέτουν απλώς υπό αμφισβήτηση την αξιοπιστία τους, αλλά υποσκάπτουν τη νομιμότητα της εκλογικής διαδικασίας. Η νέα άνοδος των ιμπεριαλιστικών σχέσεων -οι οποίες λανθασμένα περιγράφονται ως «παγκοσμιοποίηση»-έχει ολέθριες επιπτώσεις στη δημοκρατική διαδικασία. Καθώς η δημοκρατία επαναπροσδιορίζεται ως ένα συγκεντρωτικό μοντέλο λήψης αποφάσεων από μια εκλεγμένη ελίτ, ο ρόλος των πολιτών ως πρωταγωνιστών της δημόσιας πολιτικής σκηνής συρρικνώθηκε. Αποτέλεσμα αυτού είναι η μεγαλύτερη αδιαφορία των πολιτών και υψηλότερα ποσοστά αποχής στις εκλογές, απόρριψη του πολιτικού κατεστημένου, αντιεκλογική στάση και άνοδος των εξωκοινοβουλευτικών αγώνων. Οι προοπτικές για μια νέα συμμαχία των κοινωνικο-πολιτικών δυνάμεων και για μια νέα, πιο συμμετοχική πολιτικο-οικονομική τάξη πραγμάτων (βαθιά δημοκρατία ή σοσιαλισμός) εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες: 1.Υπάρχουν σοβαροί λόγοι να πιστεύουμε ότι η καπιταλιστική κρίση που σημειώθηκε στη Νοτιοανατολική Ασία, τη Νότια Κορέα, την Ιαπωνία, τη Λατινική Αμερική, τη Ρωσία και την πρώην ΕΣΣΔ είναι πιθανό να επεκταθεί προς τις ΗΠΑ και την Ευρώπη. Κι αυτό λόγω των περιορισμών που επέφερε η κατάρρευση αυτών των αγορών στην κερδοφορία των μεγαλύτερων πολυεθνικών της Ευρώπης και των ΗΠΑ. 2. Μεγάλης κλίμακας κοινωνικο-πολιτικές αλλαγές διαγράφονται στον ορίζοντα σε περιοχές-κλειδιά που επηρεάστηκαν από τις κρίσεις. Στην Κίνα η πολιτική αστάθεια στο εσωτερικό της μεγαλώνει καθώς λαμβάνουν χώρα μαζικές απολύσεις χωρίς να υπάρχει κανένα δίχτυ ασφαλείας. Στη Βραζιλία η ύφεση έχει προκαλέσει πολλές αντιπαραθέσεις σε πολλά επίπεδα - από τους κυβερνήτες ως τους ακτήμονες εργάτες. Κοινωνικές αμφισβητήσεις αναδύονται και στην Ινδονησία, τη Ρωσία κ.α., χώρες που καταστράφηκαν από την οικονομική κατάρρευση. 3. Η πολιτικο-στρατιωτική αντιπαράθεση που προκάλεσε ο διαμελισμός της Γιουγκοσλαβίας από την Ουάσινγκτον και το NATO κάλλιστα μπορεί να προκαλέσει παρατεταμένη στρατιωτική διαμάχη, αποσταθεροποιώντας τα Βαλκάνια και οδηγώντας σε γενικότερες συρράξεις, γεγονός που θα οδηγήσει σε επενδυτική αβεβαιότητα και σε επιταχυνόμενες χρηματοοικονομικές κρίσεις. 4. Η ραγδαία οικονομική ανάπτυξη στις ΗΠΑ τροφοδοτείται εν μέρει από μια διογκωμένη κερδοσκοπική «φούσκα» που δεν μπορεί να διατηρηθεί για πολύ. Οι μετοχές είναι υπερβολικά υπερτιμημένες, οι αποταμιεύσεις βρίσκονται σε αρνητικό επίπεδο και η απόδοση της παραγωγικής οικονομίας δεν έχει καμία σχέση με την οικονομία που παρουσιάζεται στα χαρτιά. Εάν οποιοδήποτε από αυτά τα γεγονότα γίνει πραγματικότητα, πιθανότατα θα πυροδοτήσει την ανάπτυξη εξωκοινοβουλευτικών πολιτικών δράσεων στη Δύση και θα ριζοσπαστικοποιήσει τις πολιτικές διαδικασίες στο Νότο και την Ανατολή. Τα κόμματα του κατεστημένου, ακόμα και (ή ειδικά) οι σοσιαλιστές -που είναι βαθιά πεπεισμένοι ότι αποτελούν τους θεματοφύλακες του στάτους κβο και ότι ανήκουν στην Κεντροαριστερά ή στον «τρίτο δρόμο»- είναι δομικά ανίκανοι να ξεφύγουν από την πολιτική και οικονομική κρίση. Όσον αφορά τα νέα κοινωνικο-πολιτικά κινήματα που θα ξεπηδήσουν, το πιο πιθανό είναι να πάρουν αρχικά τη μορφή συμβουλίων ανέργων στη Γαλλία, γενικών απεργιών στη Δανία, αντιπαραθέσεων ανάμεσα στους αγρότες και το κράτος κ.ά. Οι σαρωτικές καταστροφές που επέφερε ο νεοφιλελευθερισμός έχουν ήδη οδηγήσει σε σοβαρή επανεξέταση της πολιτικής τής «φιλελευθεροποίησης», που καταδίκασε εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους στη φτώχεια στην Ασία, τη Λατινική Αμερική και τη Ρωσία. Είναι πολύ πιθανό να υπάρξει στροφή προς την εσωτερική ανάπτυξη ενάντια στη λογική της ιμπεριαλιστικής «παγκοσμιοποίησης»· αναβίωση δηλαδή του σοσιαλιστικού σχεδίου: κοινωνικοποίηση των χρεοκοπημένων ιδιωτικών επιχειρήσεων ως εναλλακτική πολιτική λύση απέναντι στις εξαγορές από το εξωτερικό- υψηλότερα επίπεδα δημόσιου σχεδιασμού και επιστροφή στο μοντέλο των λαϊκών συνελεύσεων για τον εκδημοκρατισμό του δημόσιου και του ιδιωτικού χώρου. Στη Νότια Ευρώπη η κρίση και η επανεξέταση της πορείας μετά τη δεκαετία του 1970 πιθανόν να οδηγήσουν στην αναβίωση του «πνεύματος του 1974»- Οι παρακμάζουσες κυρίαρχες τάξεις έχουν πάντα τη δυνατότητα επιλογής τής τακτικής τής καταπίεσης προκειμένου να διατηρήσουν την εξουσία και να αντισταθμίσουν τις απώλειες τους- οι λαϊκές τάξεις, τα συμβούλια και οι συνελεύσεις από την πλευρά τους έχουν τη μεταξύ τους αλληλεγγύη - την επάνοδο των πολιτικών δικαιωμάτων έναντι των πελατειακών σχέσεων. Όταν τα τρία τέταρτα του κόσμου βρίσκονται σε βαθιά κρίση είναι αδύνατο να ευημερήσει το ένα τέταρτο του καπιταλιστικού κόσμου: οι νόμοι της καπιταλιστικής συσσώρευσης δεν μπορούν να λειτουργήσουν σε τόσο περιορισμένες συνθήκες. Είναι φανερό ότι η σημερινή επιτυχία του καπιταλισμού στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην αποδόμηση του κράτους κοινωνικής πρόνοιας και στην άρνηση συμμόρφωσης με οποιαδήποτε κοινωνική σύμβαση. Όπως είδαμε, ακόμα και οι ελάχιστες δημοσιονομικές μεταρρυθμίσεις που πρότεινε ο πρώην υπουργός Οικονομικών της Γερμανίας Λα Φοντέν απορρίφθηκαν ενώ ο ίδιος εκτοπίστηκε. Το γεγονός αυτό εγείρει ένα θεμελιώδες ερώτημα: Εάν η κοινωνική πρόνοια, όπως ιστορικά την έχει κατανοήσει η Ευρώπη, δεν είναι πλέον εφικτή στον σημερινό καπιταλισμό, τότε ποιες είναι οι εναλλακτικές δυνατότητες: Ας παραθέσουμε εδώ μια από τις ρητορικές φανφάρες του προέδρου Κένεντι, η οποία όμως εμπεριέχει μια βαθιά αλήθεια: «Εκείνοι που καθιστούν τις μεταρρυθμίσεις αδύνατες κάνουν την επανάσταση αναπόφευκτη». ΠΑΛΛΑΣ ΒΑΓΓΕΛΗΣ -ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ ΑΠΕ -ΜΠΕ
|



