Μετρητής

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterΣήμερα1715
mod_vvisit_counterΧθές5524
mod_vvisit_counterAll6303978
°F | °C
invalid location provided
ΥΠΗΡΧΕ ΚΑΠΟΤΕ ΕΝΑ ΟΡΑΜΑ

 ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΙΡΗΝΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΚΑΘΕ ΚΡΑΤΟΥΣ ΝΑ ΝΟΜΟΘΕΤΕΙ

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΠΑΛΛΑΣ - ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ ΑΠΕ-ΜΠΕ

Οι ΗΠΑ - ηγpallasεμόνας που επιδιώκει αποκλειστικά, ακόμη και με τη βία, το ίδιο συμφέρον. Η άγνοια και η αδιαφορία - δύο διαφορετικές κα­τηγορίες που στηρίζουν την αμερικανική αυτοκρατορική αντίληψη. Οι άνθρωποι και τα κινήματα τους που δεν είναι ανίσχυρα και οι ηθι­κοί κανόνες που δεν εκλείπουν, ε­πειδή κάποιοι δεν τους τηρούν. Επι­μένουν πεισματικά και «εργάζο­μαι» για καλύτερες μέρες.

Υπήρχε κάποτε ένα ευγενές ό­ραμα για το πώς μπορεί να είναι ο κόσμος των διεθνών σχέσεων. Το τελευταίο διάστημα αυτό το όραμα υπο­χώρησε τόσο πολύ, που ίσως ξεχάσουμε ότι οι άνθρωποι είχαν ποτέ ένα τέτοιο όνειρο. Η ιδέα στην οποία αναφέρομαι είναι η έννοια του Ούγκο Γκρότιους για τη «διεθνή κοινωνία»: η αντίληψη ότι όλα τα ανθρώπινα όντα αποτελούν τμήμα μιας ενιαίας ηθικής κοινότητας, με δεσμευτικούς δεοντολογικούς κα­νόνες που περιορίζουν τις ενέργει­ες των εθνών κατά την επιδίωξη των ίδιων συμφερόντων τους.

Ο Γκρότιους (ή Ούγκο ντε Γκρόοτ), πατέρας του διεθνούς δικαίου, έζησε στο διάστημα 1583-1645. Το κυρίαρχο θρησκευτικό δόγμα στην Ολλανδία εκείνη την εποχή θεω­ρούσε ότι τα ανθρώπινα όντα δεν ήταν ελεύθερα να αλλάξουν την πο­ρεία της σωτηρίας τους με τις δικές τους επιλογές. Στενά συνδεδεμένη με αυτή την ιδέα ήταν η πολιτική πεποίθηση ότι οι άνθρωποι δεν εί­χαν κανένα δικαίωμα να νομοθε­τούν, αποφασίζοντας έτσι για τη διεξαγωγή των υποθέσεων τους. Ο Γκρότιους πίστευε βαθιά στην επι­λογή και την ανθρώπινη ελευθερία και στην ελευθερία κάθε κράτους να φτιάχνει τους δικούς του νόμους. Για τις πεποιθήσεις του φυλακίστηκε και αφού δραπέτευσε κατέφυγε στη Γαλλία, όπου έγραψε το μεγάλο έρ­γο του «Για το Δίκαιο του Πολέμου και της Ειρήνης».

ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ

Το βιβλίο του άσκησε τεράστια επιρροή για πολλούς λόγους: Για την επιμονή του ότι ο πόλεμος εί­ναι δίκαιος μόνο αν απαντά σε μια καταφανή και σοβαρή πράξη επί­θεσης για την επιμονή του ότι, α­κόμη και τότε, το μέρος που βρί­σκεται εν αδίκω πρέπει να αντιμε­τωπίζεται σύμφωνα με αυστηρούς ηθικούς νόμους για την επιμονή του ότι η δολοφονία αθώων αμά­χων είναι ηθικά λάθος, παρά το γε­γονός ότι το επίσημο διεθνές δίκαιο εκείνης της εποχής το επέτρεπε για την επιμονή του ότι μια σταθερή και ηθική ειρήνη θα έπρεπε να είναι ο μακροπρόθεσμος στόχος των διε­θνών σχέσεων.

Η μεγαλύτερη συνεισφορά του έργου του βρίσκεται όμως στην α­ντίληψη των σχέσεων μεταξύ κρα­τών. Για τον Γκρότιους, κάθε κρά­τος έχει κυριαρχία: το δικαίωμα να νομοθετεί και να ελέγχει τη μοίρα του. Αυτό δεν αποτελεί απλώς ένα γεγονός, αλλά ένα ηθικό κανόνα που εκφράζει κάτι βαθύ για την αν­θρώπινη ελευθερία, κάτι για το ο­ποίο ο ίδιος ο Γκρότιους ήταν έτοι­μος να διακινδυνεύσει τη φυλάκι­ση και ακόμη χειρότερα.

ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ

Δεύτερον, ο κόσμος περιλαμ­βάνει αλληλεπιδράσεις μεταξύ ε­θνών, σης οποίες ενυπάρχουν όχι μόνο λόγοι σκοπιμότητας και α­σφάλειας αλλά και ηθικές θεωρή­σεις. Οι ηθικοί νόμοι δεσμεύουν ό­λα τα κράτη στις συναλλαγές μετα­ξύ τους, είτε αυτοί οι νόμοι έχουν προσλάβει χαρακτήρα επιβαλλό­μενου διεθνούς δικαίου είτε όχι. Γιατί αυτό; Επειδή, τρίτον, ο κόσμος περιλαμβάνει -και αυτό είναι το πιο θεμελιώδες - άτομα - ανθρώπινα ό­ντα, που έχουν ανάγκες και προ­σπαθούν να ευημερήσουν. Τα ηθι­κά καθήκοντα για την υποστήριξη της ανθρώπινης ευημερίας μας δε­σμεύουν όλους σε αυτό που ο Γκρό­τιους αποκαλεί «διεθνής κοινωνία».

Σύμφωνα με τον Γκρότιους, λοι­πόν, όταν το Διεθνές Δίκαιο πε­ριορίζει τις ΗΠΑ σε ορισμένα σχέ­δια τους, οι Αμερικανοί δεν έχουν άδικο να αισθάνονται εξαναγκα­σμένοι. Αλλά ο Γκρότιους θα επέ­μενε ότι η πιο θεμελιώδης ταυτό­τητα που έχουμε είναι ως μέλη ε­νός ηθικού κόσμου ανθρώπινων ό­ντων. Η εθνική κυριαρχία είναι ε­πίσης περιορισμένη από την ηθική στο εσωτερικό πεδίο. Αν ένα έθνος διαπράττει βάναυσες ενέργει­ες σε βάρος του ίδιου του πληθυσμού του, ένα άλλο έθνος μπορεί να παρέμβει - αυτό που σήμερα αποκαλούμε «ανθρωπιστι­κή επέμβαση» - για να βοηθήσει το λαό. Η σημασία της εθνικής κυ­ριαρχίας απορρέει από την αξία της για το λαό και την ελευθερία του δεν μπορεί να γίνεται επίκληση της για να δικαιολογηθούν γενοκτονία ή βα­σανιστήρια.

ΚΛΙΜΑ

Το όραμα του Γκρότιους δεν α­ντιστοιχούσε στον κόσμο της εποχής του. Επιμένοντας όμως, δημιούργη­σε ένα κλίμα απόψεων. Αν και ο σύγ­χρονος του Τόμας Χομπς άσκησε ση­μαντική επιρροή με την προ-Γκρότιους ιδέα ότι η επικράτεια των σχέ­σεων μεταξύ εθνών ανήκει μόνο στη βία και το συμφέρον, τον 18ο αιώνα ο Καντ πήρε το μέρος του Γκροτιους, οραματιζόμενος ένα κόσμο που θα έχει επιτύχει τη διαρκή ειρήνη μέ­σω μιας ομοσπονδίας εθνών. Τέτοι­ες ιδέες οδήγησαν τελικά στα Ηνωμένα Έθνη και στην Παγκόσμια Δια­κήρυξη Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Αν και ο ΟΗΕ θεωρεί τα έθνη ως τα μείζονα υποκείμενα στις διεθνείς υ­ποθέσεις, το κίνημα ανθρωπίνων δι­καιωμάτων κινείται πλησιέστερα στην εικόνα του Γκρότιους για ένα κόσμο όπου τα εθνικά σύνορα είναι πορώδη και οι διεθνείς συμφωνίες έχουν τουλάχιστον κάποια εξουσία να περιορίζουν τα έθνη.

Είναι αυτές οι ιδέες ακόμη ζω­ντανές; Η κυβέρνηση Μπους μεταχειρίζεται τέτοια οράματα ηθικού χα­ρακτήρα με απόλυτη περιφρόνηση, επιφυλάσσοντας για τις ΗΠΑ τον ρό­λο ενός ηγεμόνα κατά Χομπς, που είναι απαραίτητος για να επιβάλλει την τάξη στον ανήθικο κόσμο. Αυτή η στάση είναι βαθιά ξένη προς τις ι­δρυτικές παραδόσεις των ΗΠΑ: ο Τόμας Παίην και οι άλλοι πατέρες του έθνους είχαν εμβαπτισθεί στην ευρωπαϊκή παράδοση των ανθρω­πίνων δικαιωμάτων που είχε αναβλύσει από τις ιδέες του Γκρότιους.

Κατά το όραμα των Γκρότιους -Καντ, οι συμμαχίες μεταξύ δημοκρατικών εθνών είναι κρίσιμες για τη διαρκή ειρήνη. Στην τρέχουσα εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ, αντι­θέτως, ακόμη και οι κάποτε σταθε­ρές συμμαχίες αντιμετωπίζονται με περιφρόνηση. Το καθήκον των πλού­σιων εθνών να εξασφαλίσουν την κά­λυψη των επειγουσών αναγκών ό­λων των ανθρώπων δεν βρίσκεται σε υψηλή προτεραιότητα στο πρό­γραμμα κανενός μεγάλου πολιτικού ή πολιτικού κόμματος.

Οι άνθρωποι της εξουσίας ίσως πουν ότι αντιμετωπίζουμε «κακοποιό κράτη» και πρέπει να διαμορφώ­σουμε τους προβληματισμούς μας αναλόγως. Ο Γκρότιους είχε δει μια πλευρά της ανθρώπινης συμπεριφοράς που αποκάλεσε «κτηνώδη». Και υποστήριξε ότι σε ένα τέτοιο κόσμο είναι ακόμη πιο σημαντικό να δια­κηρύσσονται και να τηρούνται αρ­χές για τις οποίες μια χρηστή κοι­νωνία μπορεί να είναι υπερήφανη.

 

ΑΓΝΟΙΑ ΚΑΙ ΑΔΙΑΦΟΡΙΑ

Πολύ λίγοι Αμερικανοί μαθαίνουν μια ξένη γλώσσα και μόνο το 7% μπορούσαν να βρουν το Ιράκ στο χάρτη.

Πρέπει κανείς να διακρίνει με­ταξύ άγνοιας και αδιαφορίας. Για γεωγραφικούς και ιστορικούς λό­γους, οι Αμερικανοί δεν γνωρί­ζουν πολλά για τον κόσμο. Πολύ λίγοι μαθαίνουν μια ξένη γλώσσα και μόνο το 7% μπορούσαν να βρού­νε το Ιράκ στο χάρτη στις αρχές Μαρτίου. Αυτή είναι η άγνοια. Η αδιαφορία, αντιθέτως, δεν είναι α­πλώς αποτέλεσμα έλλειψης γνώ­σεων, βασίζεται σε ηθελημένη ά­γνοια, στην απουσία περιέργειας. Στα μέσα ενημέρωσης των ΗΠΑ δεν υπήρξε, για παράδειγμα, στη διάρκεια του πολέμου του Ιράκ, καμία αναφορά στο ποια είναι η χώρα αυτή και ο λαός που μαχό­μαστε.

Μπορεί κάποιος να σκεφτεί έ­τσι: Αν ένα άτομο είναι διαφορε­τικό από εμένα και δεν αναγνω­ρίζω τον εαυτό μου στη διαφορε­τική του ύπαρξη, τότε είμαι αδιάφορος απέναντι του. Και συνεπώς δεν θα αισθάνομαι σεβασμό γι' αυτόν. Δεν πρόκειται για απλή α­διαφορία, κρύβεται πρόθεση πίσω της.

 

Αυτό που στηρίζει την αυτοκρατορία των ΗΠΑ δεν είναι τόσο ο πατριωτισμός όσο μια διάχυτη κουλτούρα αδιαφορίας

Υπάρχουν δύο είδη έλλειψης σεβασμού. Το πρώτο είναι η περι­φρόνηση, όπως στην περίπτωση των πολιτικών τάξεων απέναντι στους κατωτέρους τους. Το δεύτε­ρο είδος έχει κάποια σχέση με τη μη-επίγνωση: «δεν υπάρχεις για μένα και δεν με ενδιαφέρεις. Θα ενδιαφερόμουν μόνο αν ήσουν σαν εμένα». Αυτό το φαινόμενο, αυτή η μη - επίγνωση χαρακτηρίζει την αμερικανική στάση απέναντι στον υπόλοιπο κόσμο. Αυτό που στηρί­ζει την αυτοκρατορία των ΗΠΑ δεν είναι τόσο ο πατριωτισμός, όσο μια διάχυτη κουλτούρα αδιαφορίας που σήμερα προσλαμβάνει ένα ξεχωριστό νόημα».

 

 

ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΕΣ

«Σήμερα μπορεί κάποιος να μι­λήσει για δυο παλιές γεωγρα­φίες και δυο νέες γεωγραφίες. Σε αυτή τη διάκριση, θα ήθελα να ξεκαθαρίσω ότι το παλιό δεν είναι απολύτως κακό και το νέο δεν είναι απολύτως καλό. Η παλιά γεωγραφία είναι εκείνη των πολιτικών ηγετών - Μπλερ κα­τά Σιράκ, Σιράκ κατά Μπους, Σιράκ στο πλευρό του Σρέντερ, Μπλερ κατά Σρέντερ. Η δεύτε­ρη παλιά γεωγραφία είναι η α­μερικανική αντίληψη για τον πόλεμο. Οι Αμερικανοί δεν ε­ντόπισαν το τρομοκρατικό δί­κτυο κι έτσι προσανατολίστη­καν στο έθνος-κράτος. Και φυ­σικά το πρώτο που έβαλαν στό­χο ήταν το Ιράκ. Πρόκειται για δύο παλιές πολιτικο-οικονομικές γεωγραφίες.

 

ΔΥΟ ΝΕΕΣ

Υπάρχουν ταυτόχρονα και δυο νέες γεωγραφίες. Η μια εί­ναι το τρομοκρατικό δίκτυο. Η άλλη αποτελείται από ομάδες που λειτουργούν σε δημοκρα­τική βάση, συμπεριλαμβανομέ­νου του κινήματος κατά της παγκοσμιοποίησης. Οι Γάλλοι δεν στοιχίζονται απλώς πίσω από τον Σιράκ, επικοινωνούν με τους Γερμανούς και τους Άγγλους.

Αυτή είναι μια άλλη νέα γε­ωγραφία με την οποία οι πολί­τες παρακάμπτουν τους πολιτι­κούς εκπροσώπους τους. Οι πρα­κτικές αυτών των ομάδων πολιτών είναι ένα νέο φαινόμενο, ένας άτυπος πολιτικός κόσμος. Οι άνθρωποι δεν προσκολλώ­νται σε ένα κόμμα ή σε κρατι­κούς θεσμούς. Στέλνουν σήμα ότι δεν είναι ανίσχυροι.

Στο κάτω-κάτω, υπάρχουν ορισμένες όψεις αυτής της α­δυναμίας που ίσως περικλείουν τον σπόρο νέων πολιτικών δο­μών, ο οποίος αργά ή γρήγορα θα βλαστήσει και θα αλλάξει την κατάσταση».